پیوند قرنیه چیست؟
پیوند قرنیه یا کراتوپلاستی عملی است که در آن بخشی یا تمام ضخامت قرنیه آسیب‌دیده یا کدر با بافت سالم قرنیه اهدایی جایگزین میشود. بافت اهدایی از بانک چشم و پس از بررسیهای لازم تهیه میشود.
امروزه بسته به اینکه کدام لایه قرنیه درگیر است، می‌توان فقط همان لایه را پیوند زد. پیوندهای لایه‌ای در بسیاری از بیماران خطر رد پیوند کمتری دارند و ساختار طبیعی بیشتری از چشم بیمار حفظ میشود.
چه زمانی پیوند قرنیه لازم میشود؟
- قوز قرنیه پیشرفته با اسکار یا عدم تحمل لنز
- کدورت یا اسکار قرنیه پس از عفونت یا ضربه
- تورم قرنیه بهدلیل اختلال لایه اندوتلیوم (مانند دیستروفی فوکس)
- تورم قرنیه پس از جراحی‌های داخل چشمی
- برخی دیستروفی‌های ارثی قرنیه
- شکست پیوند قبلی
علت‌های شایع آسیب قرنیه
- قوز قرنیه پیشرفته
- عفونت‌های قرنیه (میکروبی، قارچی یا ویروسی)
- ضربه و آسیب چشم
- بیماری‌های لایه اندوتلیوم قرنیه
- دیستروفی‌های ارثی قرنیه
ارزیابی پیش از پیوند
- معاینه کامل قرنیه و تعیین لایه درگیر
- توموگرافی و پاکیمتری قرنیه
- شمارش سلول‌های اندوتلیوم (اسپکولار میکروسکوپی) در صورت نیاز
- بررسی فشار چشم، شبکیه و عصب بینایی برای تخمین پیش‌آگهی دید
- بررسی بیماری‌های سطح چشم و پلک
انواع پیوند قرنیه
نوع پیوند بر اساس لایه درگیر قرنیه، سلامت سایر بخش‌های چشم و نظر جراح انتخاب میشود.
پیوند تمام‌ضخامت (PK)
تمام ضخامت بخش مرکزی قرنیه با بافت اهدایی جایگزین و با بخیه ثابت میشود. در درگیری همه لایه‌ها کاربرد دارد.
پیوند لایه‌ای قدامی عمیق (DALK)
لایه‌های جلویی قرنیه جایگزین می‌شوند و اندوتلیوم سالم بیمار حفظ میشود؛ کاربرد شایع آن در قوز قرنیه و اسکارهای سطحی‌تر است.
پیوند اندوتلیال (DMEK یا DSAEK)
فقط لایه داخلی و سلول‌های اندوتلیوم جایگزین می‌شوند؛ در تورم قرنیه ناشی از اختلال اندوتلیوم به کار می‌رود و بهبودی دید اغلب سریع‌تر است.
چه کسانی کاندید پیوند قرنیه هستند؟
- بیمارانی که با عینک، لنز یا درمان‌های دیگر به دید قابل‌قبول نمی‌رسند
- بیماران با کدورت یا تورم پایدار قرنیه
- بیماران قوز قرنیه پیشرفته که لنز را تحمل نمی‌کنند
تصمیم نهایی درباره هر روش درمانی فقط پس از معاینه کامل و بررسی تصویربرداری‌های قرنیه گرفته میشود.
آمادگی برای پیوند قرنیه
- معاینه کامل و انجام آزمایش‌های لازم
- کنترل بیماری‌های زمینه‌ای و اطلاع‌دادن درباره داروها
- درمان التهاب یا عفونت‌های پلک و سطح چشم
- آشنایی با دوره طولانی پیگیری پس از عمل
مراقبت‌های بعد از پیوند قرنیه
- استفاده منظم و طولانی‌مدت از قطره‌های تجویزشده؛ قطع خودسرانه قطره‌ها ممنوع است
- محافظت از چشم با محافظ یا عینک و پرهیز از ضربه و مالیدن چشم
- مراجعه منظم برای پیگیری و تنظیم یا کشیدن بخیه‌ها
- آشنایی با علائم رد پیوند و مراجعه فوری در صورت بروز آن‌ها
بهبود دید پس از پیوند تدریجی است و بسته به نوع پیوند ممکن است از چند هفته تا بیش از یک سال طول بکشد. بسیاری از بیماران پس از پیوند به عینک یا لنز نیاز دارند.
سؤالات متداول
آیا پیوند قرنیه ممکن است پس زده شود؟
بله. رد پیوند ممکن است حتی سالها پس از عمل رخ دهد، اما در صورت تشخیص و درمان سریع، در بسیاری از موارد قابل کنترل است.
بهبودی پس از پیوند قرنیه چقدر طول می‌کشد؟
این زمان به نوع پیوند بستگی دارد. در پیوندهای اندوتلیال بهبود دید معمولاً سریع‌تر و در پیوند تمام‌ضخامت تدریجی‌تر و طولانی‌تر است.
آیا پس از پیوند به عینک نیاز دارم؟
در بسیاری از بیماران پس از پیوند، بهویژه بهدلیل آستیگماتیسم، عینک یا لنز تماسی برای بهترین دید لازم است.
بافت قرنیه اهدایی از کجا تهیه میشود؟
بافت اهدایی از بانک چشم و پس از غربالگری و بررسیهای لازم برای ایمنی تهیه میشود.
پرسش‌های بیماران درباره این موضوع
راهنماهای مرتبط
جمع‌بندی
پیوند قرنیه جایگزینی قرنیه آسیب‌دیده با بافت سالم اهدایی است. روش‌های لایه‌ای مانند DALK و DMEK امکان جایگزینی فقط لایه آسیب‌دیده را فراهم می‌کنند. موفقیت پیوند به مراقبت دقیق، مصرف منظم داروها و پیگیری طولانی‌مدت بستگی دارد.
اطلاعات پزشکی صفحه
نویسنده: دکتر فرشید پرکار
آخرین به‌روزرسانی: ۲۳ مهر ۱۴۰۵
این صفحه برای افزایش آگاهی عمومی تهیه شده و جایگزین معاینه، تشخیص یا توصیه اختصاصی پزشک نیست.
منابع پزشکی
پیوند قرنیه
انواع پیوند قرنیه، آمادگی و مراقبت‌های پس از عمل